Artists

સાક્ષરયુગના પ્રણેતા : ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી (The pioneer of the literate age : Govardhanram Tripathi)

ગુજરાતી સાહિત્યના અભ્યાસની સરળતા ખાતર તેના ત્રણ મુખ્ય ભાગ પાડવામાં આવ્યા છે. પ્રાચીન ગુજરાતી સાહિત્ય, મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્ય અને અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્ય. હાલ વપરાશમાં લેવાતી ગુજરાતી ભાષાનું આ સ્વરૂપ મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્ય એટલે કે આદિ કવિ નરસિંહ મહેતાના સમયથી વપરાશ આવ્યું છે. આજના જેવું ગુજરાતી ભાષાનું વ્યાકરણ મધ્યકાળથી અસ્તિત્વમાં આવ્યું છે.

અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્ય 18મી સદીથી આજ પર્યંત રચાતું આવ્યું છે. અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો પહેલો તબક્કો સુધારક યુગ તરીકે ઓળખાય છે. જેના પ્રણેતા આદ્ય કવિ નર્મદ રહ્યા છે.

અલબત આજે અર્વાચીન સાહિત્ય અંગે વાત કરવાનું મુખ્ય કારણ સુધારક યુગ નહી, પરંતુ સાક્ષર યુગ છે. તેમાં સાક્ષી યોગના પ્રણેતા ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી વિશે વાત કરવી છે.

અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો સાક્ષર યુગ જેમના નામે ઓળખાય છે તેવા શ્રેષ્ઠતમ સાહિત્યકાર ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી તેમની પ્રખર મહાનવલ સરસ્વતીચંદ્ર માટે જાણીતા છે.ગુજરાતી સાહિત્ય જે સમયે પ્રાયોગિક તબક્કામાં હતું જ્યારે ચાર ભાગમાં સરસ્વતીચંદ્ર લખીને તેમણે 19મી સદીના તત્કાલીન જીવનની ઝાંખી કરાવી છે.

ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી ગુજરાતી ભાષાના એવા પ્રેમી હતા કે, ગુજરાતી સાહિત્યની સેવા માટે તેમણે ૪૩ વર્ષની ઉંમર સુધી સેવેલી વકીલાતની ધીકતી કારકિર્દી છોડી હતી.

મૂળે તો ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી ગુજરાતી ભાષાના પ્રથમ હરોળના નવલકથાકાર તરીકે પ્રખ્યાત છે. પરંતુ તેમણે સાથે સાથે વિવેચન ગ્રંથો પણ આપ્યા છે. તેમણે મધ્યકાળના કવિઓ ઉપર કરેલું સંશોધન તેમનું શ્રેષ્ઠ કામ છે. આજની તારીખમાં રિસર્ચના વિદ્યાર્થીઓ તેમના આ સંશોધનો સંદર્ભ લે છે.

 

સરસ્વતીચંદ્ર મહાનવલની વાત કરીએ તો તેને લખવામાં તેમને 24 વર્ષ જેટલો સમય લાગ્યો હતો. ચાર ભાગોમાં લખાયેલી આ મહાનવલમાં તેમણે સરસ્વતીચંદ્રના પાત્રને એટલું જીવંત બનાવ્યું છે કે આજે પણ નાયક તરીકે તે આદર્શ લાગે છે. સરસ્વતીચંદ્રના કેટલા ભાગ ગોવર્ધનરામે પોતાના વતન નડિયાદ ખાતેના ઘરમાં લખેલા છે. આજની તારીખમાં તેમનું ઘર ગોવર્ધનરામ સ્મૃતિ મંદિર તરીકે સચવાયેલું છે.

 

તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રથમ પ્રમુખ હતા. સાહિત્ય પરિષદમાં આજે પણ તેમની સ્મૃતિમાં ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી સભાગૃહ આવેલું છે.

 

આવા સાહિત્યકાર ગુજરાતી ભાષાને જે સમૃદ્ધિ આપીને ગયા છે, તેના દ્વારા જ તેઓ અક્ષરદેહે આપણી વચ્ચે અમર છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *