Read More
Artists, Classics, Composers, Gazal, Singers

સ્વરકાર, ગાયક – પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય : (Purushottam Upadhyay)

સ્વરકાર શ્રી પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય એક એવું વ્યક્તિત્વ છે કે જેમના સ્વરાંકનો ગાઈ ગાઈને લોકોએ પોતાની એક ગાયક તરીકેની ઓળખ ઉભી કરી શક્યા છે. તેમના સ્વરાંકનો ખૂબ જ સુંદર હોય છે. તેઓ ગાયક પણ એટલા જ ઉત્તમ છે, તેમના ઘેઘૂર અવાજમાં અમુક ગઝલ સાંભળવી એતો સુકુન આપે એવી વાત છે. હાલના ઘણા ગુજરાતી ગાયકો તો એમના પાસેથી ગીતો શીખ્યા છે અને એમના જ સ્વરાંકનો ગાતા હોય છે. તેમના જાણીતા સ્વરાંકનોમાં આ શું પ્રગટ્યું છે મારામાં, આભને ઘડૂલે, અચકો મચકો, અમથી અમથી, અમે એવા છીએ, બસ એટલી સમજ મને, ધેનુકાની આંખોમાં.. જેવા અનેક સ્વરાંકનો એમના નામે બોલે છે જે બધા જ એક એકથી ચડિયાતા છે. મૂળે પુરુષોત્તમ ભાઈ સુગમ સંગીત અને કાવ્ય સંગીતને ચાહનાર અને માણનાર છે. તેમની 2 દીકરીઓ વિરાજ-બીજલ પણ આ જ ક્ષેત્રમાં છેલ્લા 20 વર્ષોથી ગુજરાતી સંગીતને પ્રસ્તુત કરતા આવ્યા છે. ખુદ પુરુષોત્તમ ભાઈ પણ છેલ્લા 4-5 દાયકાઓથી ગુજરાતી સંગીતને દેશ વિદેશમાં પ્રસ્તુત કરતા આવ્યા છે.

Artists, Gazal, Singers

ગઝલ કાર્યક્રમોનો નવો ચીલો – મનહર ઉધાસ – (Manhar Udhas)

જેમણે ગુજરાતી ગઝલ કાર્યક્રમોને એક નવો ઓપ આપ્યો એવા ગાયક-સ્વરકાર મનહર ઉધાસ 13th May, 1945નાં રોજ ગુજરાતનાં સાવરકુંડલામાં જન્મ્યા. Mechanial Engineeringનો અભ્યાસ પૂરો કર્યા પછી તેઓ નોકરીની શોધમાં મુંબઈ shift થયા. તેમનાં મોટા ભાઈ જે મુંબઈમાં ગુજરાતી ફિલ્મ બનાવી રહ્યા હતા તેમણે તેમની ઓળખાણ કલ્યાણજી-આનંદજી સાથે કરાવી. બાળપણથી જ સંગીતમાં રસ ધરાવતા મનહર કલ્યાણજી-આનંદ્જીને ગીતો record કરવામાં મદદ કરતા. એક વાર એવું બન્યું કે એક ગીતનાં recording માટે ગાયક મુકેશ તાત્કાલિક હાજર ન થઈ શકવાથી નક્કી થયું કે મનહર ઉધાસનાં અવાજમાં આ ગીત record કરવામાં આવે જેને પછીથી મુકેશ તેમનાં સ્વરમાં ગાશે. પરંતુ, જયારે મુકેશે આ ગીત સાંભળ્યું ત્યારે તેમણે કહ્યું કે,”મનહરે આ ગીત perfect ગયું છે! મારે આને નવેસરથી ગાવાની જરૂર નથી.” ફિલ્મમાં ગીત મનહર ઉધાસનાં જ અવાજમાં ગયું અને superhit થઈ ગયું. ફિલ્મ હતી 1969ની ‘વિશ્વાસ’ અને ગીતનું નામ હતું ‘આપ સે હમ કો બિછડે હુએ એક ઝમાના બીત ગયા’. તેમણે 1969થી 2017 સુધી સતત films/music albums પોતાનો કંઠ આપ્યો. તેમની લોકપ્રિય રચનાઓ ‘નયનને બંધ રાખીને’, ‘જયારે પ્રણયની જગમાં’, ‘માણસ ન થઈ શક્યો તો’, ’કંકોતરી’ વગેરે છે. લોકપ્રિય ગઝલ ગાયક પંકજ ઉધાસનાં તેઓ ભાઈ છે.

Artists, Classics, Gazal, Lyricists

ગઝલનો મોભ – મનોજ ખંડેરિયા – (Manoj Khanderia)

ભણતર Sc. રસાયણશાસ્ત્ર-વનસ્પતિશાસ્ત્રમાં ઉપરાંત વકીલાત પણ કરી છતાં અંતર રહ્યું કવિનું. માટે જ 6th July, 1963માં જૂનાગઢમાં જન્મેલો એક છોકરડો કવિતા તરફ આગળ વધ્યો. મનોજ ખંડેરિયાએ કાવ્યસર્જનનાની શરૂઆત ૧૯૫૬-૧૯૬૦થી કરી હતી, પરંતુ કવિતાના પ્રકાશન અંગે બિલકુલ ઉતાવળ ન કરવાની પરમાર સાહેબની – ગુરુજીની સ્પષ્ટ સલાહ અને શિખામણ હતી એટલે આદિલ મન્સૂરી, મણિલાલ દેસાઈ વગેરે મિત્રોના આગ્રહને કારણે છેક ડિસેમ્બર, ૧૯૬૫ માં બે ગઝલ ‘કુમાર’ માટે મોકલી. એમાંથી ‘દિવાલો’ શીર્ષકની રચના ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ ના ‘કુમાર’ માં પ્રકાશન પામી. ચારેક દાયકાના સાતત્યપૂર્ણ કાવ્યસર્જનના સુફળરુપે મનોજભાઈ પાસેથી ‘અચાનક’ (૧૯૭૦) અને ‘અટકળ’ (૧૯૭૯) કાવ્યસંગ્રહો; અંજની કાવ્યો નો સંગ્રહ ‘અંજની’ (૧૯૯૧) તેમજ કેવળ ગઝલસંગ્રહ ‘હસ્તપ્રત (૧૯૯૧) સાંપડે છે. ‘કોઈ કહેતું નથી’ (૧૯૯૪) નામે એમની ગઝલોનું સંપાદન પણ થયું છે, કવિની તમામ પ્રકારની રચનાઓમાંથી સવાસો કાવ્યો ‘એમ પણ બને’ (૨૦૦૪) શીર્ષકથી સંપાદિત થયો છે. ‘ક્યાંય પણ ગયો નથી’ કવિનો છેલ્લો ગઝલસંગ્રહ છે. તેમના ‘અચાનક’, ‘અટકળ’ અને ‘અંજની’ સંગ્રહો અનુક્રમે ગુજરાત રાજ્ય સરકાર, ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા પુરસ્કૃત થયા છે. ૧૯૯૯માં આઈ.એન.ટી. (મુંબઈ) દ્વારા કલાપી એવૉર્ડ અર્પણ કરીને, કવિની સર્જકપ્રતિભાનું યથોચિત અભિવાદન થયેલું. એવૉર્ડની પૂરેપૂરી રકમ એમણે આઈ.એન.ટી.ને પરત કરી અને એમાંથી વર્ષ દરમ્યાન પ્રગટ થયેલા ઉત્તમ ગઝલસંગ્રહને ‘બાલાશંકર કંથારિયા પારિતોષિક’ આપવાનું સૂચન કર્યુ.

  • લોકપ્રિય ગઝલ
    • ક્ષણોને તોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે,

બુકાની છોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે.

 

કહો તો આ બધાં પ્રતિબિંબ હું હમણાં જ ભૂંસી દઉં,

અરીસો ફોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે.

 

કમળ-તંતુ સમા આ મૌનનેતું તોડ મા નાહક

ફરીથી જોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે

 

આ સપનું તો બરફનો સ્તંભ છે,હમણાં જ ઓગળશે

હું એને ખોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે

 

મને સદભાગ્ય કે શબ્દો મળ્યા તારે નગર જાવા,

ચરણ લઈ દોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે.

 

– મનોજ ખંડેરિયા