Artists, COMPOSERS

ફિલ્મ સંગીતની શ્રેષ્ઠતમ સ્વરકાર બેલડી – કલ્યાણજી – આનંદજી – (Kalyanji-Anandji)

કચ્છથી મુંબઈ સ્થળાંતરિત થયેલાં કરિયાણાનાં વ્યાપારી વીરજી શાહનાં કુટુંબનાં બે દીકરામાં મોટોભાઈ કલ્યાણજી (30 June 1928) અને નાનો ભાઈ આનંદજી (2 March 1933) નાનપણથી જ સંગીતનો અભ્યાસ કરવા લાગ્યા હતા. રસપ્રદ બાબત એ છે કે તેમનાં સંગીતનાં શિક્ષક તેમને એટલા માટે સંગીત શીખવતા જેથી વીરજી શાહને ત્યાંથી ખરીદેલી વસ્તુઓનાં bill ભરી શકે! અને એ રીતે ભારતીય ફિલ્મ જગતે તેની શ્રેષ્ઠ સ્વરકાર બેલડી મેળવી. જેમણે 250થી વધુ ફિલ્મોમાં સાથે કામ કર્યું; જેમાંની 17 golden અને jubilee 39 silver jubilee રહી ચૂકી હતી. તેમણે મનહર ઉધાસ, અનુરાધા પૌડવાલ, કુમાર સાનુ, અલ્કા યાજ્ઞિક, સાધના સરગમ, સપના મુખર્જી, ઉદિત નારાયણ, સુનિધિ ચૌહાણ જેવા ગાયકોને તાલિમ આપી અને તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત પણ આ સ્વરકાર બેલડીએ કરાવડાવી. કલ્યાણજી-આનંદજીએ તેમનાં વતનને પણ એટલો જ પ્રેમ કર્યો. ‘અખંડ સૌભાગ્યવતી’, ‘કંકુ પગલાં’, ‘કુળવધુ’ જેવી ફિલ્મોમાં તેમણે સંગીત આપ્યું અને ‘નજરનાં જામ છલકાવીને’, ‘નયનને નયન મળે જ્યાં’, ‘મારા તે ચિત્તનો ચોર’, ‘મને ઘેલી ઘેલી જોઈ’, ‘મૈત્રી ભાવનું પવિત્ર ઝરણું’ વગેરે ગીતો ગુજરાતી ફિલ્મ જગતને આપ્યા.

karsan-sagathiya image
Read More
Artists, SINGERS

લોકસંગીતની હાકલ – કરસન સાગઠીયા – (Karsan Sagathia)

ખૂબ જ જાણિતા લોકભોગ્ય અને લોકપ્રિય કલાકાર એટલે કરસન સાગઠીયા. તેઓ કરસનદાસ સાગઠીયા તરીકે પણ જાણિતા છે. લોકસંગીતનાં અનેક કાર્યક્રમો ઉપરાંત તેમણે સંતવાણી, ગરબા ગાઈને પણ લોકોનાં હૃદયમાં પોતાનું સ્થાન જમાવ્યું છે. તેમનાં અવાજમાં ભોળી રે ભરવાડણ, મણિયારો, હંસલા હાલો રે જેવા ગીતો અતિશય લોકપ્રિય થયા છે.

Artists, COMPOSERS

સંગીત જેમને ગળથૂથીમાં મળ્યું – માલવ દિવેટિયા – (Malove Divetia)

ગુજરાતી સુગમ સંગીતનાં પ્રખર સ્વરકાર સ્વ. શ્રી ક્ષેમુ દિવેટિયાનાં પુત્ર એટલે માલવ દિવેટિયા. નાનપણથી જ સંગીત અને સંગીતનાં વિદ્વાનોની આસપાસ રહેવાથી સંગીતક્ષેત્રે કુશળતા પ્રાપ્ત કરી. ‘આખીયે રાત તને કહેવાની વાત’, ‘હોઠ મલકે તો મોટી મહેરબાની’ વગેરે તેમનાં ઉલ્લેખનીય સ્વરાંકનો છે.

Artists, SINGERS

ગઝલ કાર્યક્રમોનો નવો ચીલો – મનહર ઉધાસ – (Manhar Udhas)

જેમણે ગુજરાતી ગઝલ કાર્યક્રમોને એક નવો ઓપ આપ્યો એવા ગાયક-સ્વરકાર મનહર ઉધાસ 13th May, 1945નાં રોજ ગુજરાતનાં સાવરકુંડલામાં જન્મ્યા. Mechanial Engineeringનો અભ્યાસ પૂરો કર્યા પછી તેઓ નોકરીની શોધમાં મુંબઈ shift થયા. તેમનાં મોટા ભાઈ જે મુંબઈમાં ગુજરાતી ફિલ્મ બનાવી રહ્યા હતા તેમણે તેમની ઓળખાણ કલ્યાણજી-આનંદજી સાથે કરાવી. બાળપણથી જ સંગીતમાં રસ ધરાવતા મનહર કલ્યાણજી-આનંદ્જીને ગીતો record કરવામાં મદદ કરતા. એક વાર એવું બન્યું કે એક ગીતનાં recording માટે ગાયક મુકેશ તાત્કાલિક હાજર ન થઈ શકવાથી નક્કી થયું કે મનહર ઉધાસનાં અવાજમાં આ ગીત record કરવામાં આવે જેને પછીથી મુકેશ તેમનાં સ્વરમાં ગાશે. પરંતુ, જયારે મુકેશે આ ગીત સાંભળ્યું ત્યારે તેમણે કહ્યું કે,”મનહરે આ ગીત perfect ગયું છે! મારે આને નવેસરથી ગાવાની જરૂર નથી.” ફિલ્મમાં ગીત મનહર ઉધાસનાં જ અવાજમાં ગયું અને superhit થઈ ગયું. ફિલ્મ હતી 1969ની ‘વિશ્વાસ’ અને ગીતનું નામ હતું ‘આપ સે હમ કો બિછડે હુએ એક ઝમાના બીત ગયા’. તેમણે 1969થી 2017 સુધી સતત films/music albums પોતાનો કંઠ આપ્યો. તેમની લોકપ્રિય રચનાઓ ‘નયનને બંધ રાખીને’, ‘જયારે પ્રણયની જગમાં’, ‘માણસ ન થઈ શક્યો તો’, ’કંકોતરી’ વગેરે છે. લોકપ્રિય ગઝલ ગાયક પંકજ ઉધાસનાં તેઓ ભાઈ છે.

Read More
Artists, Classics, COMPOSERS

સુગમ સંગીતનો સૂર – રાસબિહારી દેસાઈ (Rasbihari Desai)

જેમને રાસભાઈના લાડકા નામે ઓળખવામાં આવે છે. તેમનો જન્મ 25 જૂન 1925ના રોજ પાટણ ખાતે થયો હતો. રાસબિહારી દેસાઈ ખુબ જ જાણીતા સ્વરકાર અને ગાયક છે. વિસનગરના નાગર એવા રાસભાઇના લોહીમાં જ સંગીત હતું. તેમના દાદીમાં સારુ ગાતા હતા. તેમના પિતા પાટણના અગ્રણી સ્વાતંત્ર સેનાની હતા. માતાનું નાની વયે અવસાન થતાં તેમના ફોઇ દ્વારા ઉછેર. તેમના જીવનઘડતરમાં તેમના ફોઇનો મોટો ફાળો છે. તેમના પત્ની વિભા દેસાઈ પણ ખુબ જ જાણીતા ગાયિકા અને તેમને અનેક યુગલગીતો સાથે ગયા છે. તેમને કાશીનો દિકરો, હોથલ પદમણી, લીલુડી ધરતી જેવી ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું છે. તેમનું મૃત્યુ ૭ ઓક્ટોબર -૨૦૧૨ના દિવસે અમદાવાદમાં થયેલું.

Artists, LYRICISTS

ગઝલનો મોભ – મનોજ ખંડેરિયા – (Manoj Khanderia)

ભણતર Sc. રસાયણશાસ્ત્ર-વનસ્પતિશાસ્ત્રમાં ઉપરાંત વકીલાત પણ કરી છતાં અંતર રહ્યું કવિનું. માટે જ 6th July, 1963માં જૂનાગઢમાં જન્મેલો એક છોકરડો કવિતા તરફ આગળ વધ્યો. મનોજ ખંડેરિયાએ કાવ્યસર્જનનાની શરૂઆત ૧૯૫૬-૧૯૬૦થી કરી હતી, પરંતુ કવિતાના પ્રકાશન અંગે બિલકુલ ઉતાવળ ન કરવાની પરમાર સાહેબની – ગુરુજીની સ્પષ્ટ સલાહ અને શિખામણ હતી એટલે આદિલ મન્સૂરી, મણિલાલ દેસાઈ વગેરે મિત્રોના આગ્રહને કારણે છેક ડિસેમ્બર, ૧૯૬૫ માં બે ગઝલ ‘કુમાર’ માટે મોકલી. એમાંથી ‘દિવાલો’ શીર્ષકની રચના ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ ના ‘કુમાર’ માં પ્રકાશન પામી. ચારેક દાયકાના સાતત્યપૂર્ણ કાવ્યસર્જનના સુફળરુપે મનોજભાઈ પાસેથી ‘અચાનક’ (૧૯૭૦) અને ‘અટકળ’ (૧૯૭૯) કાવ્યસંગ્રહો; અંજની કાવ્યો નો સંગ્રહ ‘અંજની’ (૧૯૯૧) તેમજ કેવળ ગઝલસંગ્રહ ‘હસ્તપ્રત (૧૯૯૧) સાંપડે છે. ‘કોઈ કહેતું નથી’ (૧૯૯૪) નામે એમની ગઝલોનું સંપાદન પણ થયું છે, કવિની તમામ પ્રકારની રચનાઓમાંથી સવાસો કાવ્યો ‘એમ પણ બને’ (૨૦૦૪) શીર્ષકથી સંપાદિત થયો છે. ‘ક્યાંય પણ ગયો નથી’ કવિનો છેલ્લો ગઝલસંગ્રહ છે. તેમના ‘અચાનક’, ‘અટકળ’ અને ‘અંજની’ સંગ્રહો અનુક્રમે ગુજરાત રાજ્ય સરકાર, ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા પુરસ્કૃત થયા છે. ૧૯૯૯માં આઈ.એન.ટી. (મુંબઈ) દ્વારા કલાપી એવૉર્ડ અર્પણ કરીને, કવિની સર્જકપ્રતિભાનું યથોચિત અભિવાદન થયેલું. એવૉર્ડની પૂરેપૂરી રકમ એમણે આઈ.એન.ટી.ને પરત કરી અને એમાંથી વર્ષ દરમ્યાન પ્રગટ થયેલા ઉત્તમ ગઝલસંગ્રહને ‘બાલાશંકર કંથારિયા પારિતોષિક’ આપવાનું સૂચન કર્યુ.

  • લોકપ્રિય ગઝલ
    • ક્ષણોને તોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે,

બુકાની છોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે.

 

કહો તો આ બધાં પ્રતિબિંબ હું હમણાં જ ભૂંસી દઉં,

અરીસો ફોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે.

 

કમળ-તંતુ સમા આ મૌનનેતું તોડ મા નાહક

ફરીથી જોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે

 

આ સપનું તો બરફનો સ્તંભ છે,હમણાં જ ઓગળશે

હું એને ખોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે

 

મને સદભાગ્ય કે શબ્દો મળ્યા તારે નગર જાવા,

ચરણ લઈ દોડવા બેસું તો વરસોનાં વરસ લાગે.

 

– મનોજ ખંડેરિયા

ACTORS, Artists

ખડખડાટ હસાવતો કલાકાર – પી. ખરસાણી – (P. Kharsani)

19th June 1926ના રોજ જન્મેલા પ્રાણલાલ ખરસાણી તેમનાં લોકપ્રિય નાટકો અને ફિલ્મોને કારણે પી. ખરસાણી તરીકે વધુ જાણિતા છે. તેમણે ઘણાં પાત્રો નાટકનાં તખ્તા ઉપર જીવંત કર્યા; જો કે તેઓ તેમનાં comic roles માટે વધુ જાણિતા છે. 1958થી 2008 સુધી તેઓ ફિલ્મ અને નાટ્ય જગત સાથે સંકળાયેલા રહ્યાં. 75થી વધુ નાટકો અને ફિલ્મોમાં તેઓ કામ કરી ચૂક્યા છે. મુંબઈ ખાતે સળંગ 3 વર્ષ સુધી (1955-1957) તેમને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એવોર્ડ, 1989માં ગુજરાત ગૌરવ પુરસ્કાર, 1996માં પં. ઓમકારનાથ ઠાકુર એવોર્ડ, 1997માં Gujarat Film Development Corporation તરફથી એવોર્ડ અને 2016માં નટરાજ એવોર્ડથી નવાજવામાં આવ્યા છે. તેમણે ‘નારી તું નારાયણી’, ‘લાખો ફુલાણી’, ‘ભાથીજી મહારાજ’, ‘ભવની ભવાઈ’, ‘મેનાં ગુર્જરી’, ‘નસીબની બલિહારી’ જેવી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું છે અને લોકપ્રિય નાટકો જેવા કે ‘મળેલા જીવ’, ‘પડદા પાછળ’, ‘માફ કરજો, આ નાટક નહિ થાય’, ‘રાજાને ગમે તે રાણી’ છે.

Artists, SINGERS

લોકગીતોની મહેક – રાજુલ મહેતા – (Rajul Mehta)

ખૂબ જાણિતા લોકગાયક રાજુલ મહેતા વિષે પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર તેમણે હેમુ ગઢવી સાથે ઘણાં યુગલ ગીતો ગાયા છે. આપણને સાંભળવા મળતા ગંગાસતીનાં ‘ભક્તિ રે કરવી’, ‘મેરુ તો ડગે’ પદ મૂળે તેમનાં અવાજમાં record થયા છે.

Artists, LYRICISTS

અવિસ્મરણીય ગીતો લખનાર કલમ – રમેશ ગુપ્તા – (Ramesh Gupta)

ખૂબ જ લોકપ્રિય કવિ કે જેમણે ગુજરાતી ફિલ્મોનાં એ સમયમાં ગીતો લખ્યા કે જયારે લતા મંગેશકર, આશા ભોંસલે, મહેન્દ્ર કપૂર, મો. રફી, મૂકેશ જેવા કલાકારો ગુજરાતી ગીતો ગાવા પડાપડી કરતા. ‘અમે નીલ ગગનનાં પંખેરું’ ફિલ્મનું title track તેમણે લખ્યું, મેનાં ગુર્જરી ફિલ્મનાં બધા જ ગીતો જેમાં ‘સાથિયા પુરાવો દ્વારે’, ‘ચુંદડી ઓઢાડી મને’, ‘અડધી રાતલાડીયે’ ઉપરાંત ‘મારા ભોળા દિલનો’ જેવા iconic ગીતો તેમણે લખ્યા.

Artists, SINGERS

સુગમ સંગીતનું કમળ – સરોજ ગુંદાણી – (Saroj Gundani)

સરોજ ગુંદાણી વિષેની પ્રાપ્ત માહિતી મુજબ તેમણે કેટલાંક એવા ગુજરાતી ફિલ્મી ગીતો ગાયા જે હવે ગરબાનાં ground પર ગવાતા થઈ ગયા છે! ‘માથે મટુકડી’, ‘અમે મહિયારા’ અન્ય ગીતો જેવા કે ‘આજ રિસાઈ અકારણ રાધા’, ‘આજ રે સપનામાં’ જેવા ગુજરાતી ગીતો ગઈ ગુજરાતી ફિલ્મ જગતને તેમનાં સ્વરથી ઉજળું કર્યું છે.