Artists, Classics, kavi, Lyricists, shayar

સુરેશ જોશી

સુરેશ જોશી આમ તો મૂળ ગુજરાતમાં આવેલા ઊનાના. પિતાજી હાર્મોનિયમ વગાડે અને માતા સુંદર ગાય એટલે સંગીતનું વાતાવરણ સુરેશભાઇને ગળથૂથીમાં મળ્યું હતું. અલબત્ત, ખાસ સમજણ વિના. 1ર વર્ષની વયે તો તેઓએ સ્વરાંકનો કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. રાજકોટની એન્જિનિયરીંગ કોલેજમાં ભણતાં ત્યારે પરેશ ભટ્ટ, ભદ્રાયુ ધોળકીયા, અનંત વ્યાસ જેવા સુગમ સંગીતપ્રેમીઓને મળવાનું થતું. એમની સાથે સુગમસંગીતની બેઠકોથી સંગીતની ભૂખ વધુ ઊઘડી અને ઉતરોત્તર સંગીતમાં રસ વધતો ગયો.

એ દરમિયાન આકાશવાણી સાથે સંકળાયેલા ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદીએ રેડિયોમાં યુવાવાણી કાર્યક્રમ માટે એમને ગાવા બોલાવ્યા અને પછી રેડિયો ઓડિશન પણ આપ્યું જેમાં એમની વરણી થઈ. ત્યારબાદ તેઓ મુંબઈ ગયા જ્યાં લગભગ છ-સાત વર્ષ ઉદય મઝુમદાર સાથે કામ કર્યું. આજે તો સંગીત ક્ષેત્રે તેઓ એક જાણીતું નામ બની ચૂક્યા છે. સુરેન ઠાકર `મેહૂલ’ સાથે મળીને `ગીતગંગોત્રી’ શીર્ષક હેઠળના કાર્યક્રમમાં નરસિંહ મહેતાથી રમેશ પારેખ સુધીની કવિતાઓ જુદા જુદા સ્વરુપે રજૂ કરી. તો મહાવીર સ્વામીના જીવનથી નિર્વાણ સુધીના કાળ પર એક સંગીત આલબમ કરી રહ્યા છે. એસએનડીટી માટે અખો-કબીર સાહિત્યિક કૃતિ કરી છે અને કલાપીના એ સમયના સંગીતને ધ્યાનમાં રાખીને સ્વરાંકનો તૈયાર કર્યા છે.

તેઓ કહે છે કે,`યુવા પેઢીને ગુજરાતી સંગીત સાંભળતી કરવા થોડી મહેનત કરવી પડે છે, પણ એ જરૂરી છે. કલાકારોએ પણ પોતાનું દાયિત્વ સમજીને યુવાપેઢીને શીખવાડતા રહેવું જોઇએ.’

Artists, Classics, Gazal, Gujarati Songs, Light Vocal, Lyricists, Samanvay, shayar

શબ્દોથી અમૃતપાન કરાવતા શાયર – ઘાયલ!

અમૃતથી હોઠ સહુના એંઠા કરી શકું છું

મૃત્યુના હાથ પળમાં હેઠા કરી શકું છું

આ મારી શાયરી એ સંજીવની છે ઘાયલ

શાયર છું પાળિયાને બેઠા કરી શકું છું

– અમૃત ઘાયલ

પોતાની કાવ્યશક્તિને સંજીવની સમજતાં આ શાયર મૂળે તો રાજકોટના વતની. નામ તેમનું અમૃતલાલ ભટ્ટ. પણ મોટેભાગે તેઓ ઓળખાયા અમૃત ‘ઘાયલ’ના નામથી. અમૃત ઘાયલનો જન્મ 19 ઑગસ્ટ 1916ના રોજ રાજકોટના બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. તેઓ ૧૯૩૯થી ૧૯૪૯ સુધી પાજોદ દરબાર ઈમામુદ્દીનખાન મુર્તઝાખાનના રહસ્યમંત્રી રહ્યા હતા. ૧૯૪૯થી ૧૯૭૩ સુધી જાહેર બાંધકામ ખાતામાં વિભાગીય હિસાબનીશ તરીકે તેમણે ફરજ બજાવી હતી. તેઓ નિવૃત્તિ પછી રાજકોટમાં જ સ્થાયી થયા હતા.

પોતાના વ્યવસાયથી સાવ જુદી જ દિશા પકડીને તેઓ શાયરી તરફ વળ્યા. મુશાયરામાં તેઓ તેમની રજૂઆતની આગવી શૈલી માટે જાણીતા છે. તેમની ગઝલમાં મુલાયમ ભાવો અને સરળતા સ્પષ્ટપણે વર્તાઈ આવે છે. તેમની ઘણી ગઝલોને સ્વરબદ્ધ કરવામાં આવી છે.

અમૃત ઘાયલે 25 ડિસેમ્બર 2002ના રોજ જગતમાંથી વિદાય લીધી હતી. પરંતુ, શબ્દદેહે તો તેઓ આજે પણ આપણી વચ્ચે હાજર છે.

જલસો મ્યુઝિક એપમાં આપ અમૃત ઘાયલની સ્વરબદ્ધ કરેલી ઘણી રચનાઓ સાંભળી શકો છો. ખૂબ જાણીતા ગાયિકા માયા દીપકે તેમના અવાજમાં એક ગઝલ આલ્બમ રજૂ કર્યું છે. “ઘાયલની મસ્તી” નામના આ આલ્બમમાં ખરેખર ‘ઘાયલ’ની મસ્તી અનુભવાય છે. એક અનન્ય ભાવ પ્રગટાવતો આ આલ્બમ ગઝલ રસીયાઓને સંભાળવાની મજા પડે એવો  છે.

BY – PRACHI JANI

Artists, Gazal, Gujarati Songs, Lyricists

અમર પાલનપુરી : તરન્નુમના બાદશાહ (Amar Palanpuri)

ગુજરાતી વ્યાપારી માત્ર પૈસા જ ગણી શકે, તેવી વિચારણામાં સ્હેજ સુધારણા જરૂરી ખરી, હો! જલસો મ્યુઝિક ઍપ પર જેમની ગઝલો અને ગીતો ખૂબ જ સંભળાય છે, તેવા જાણીતા ગઝલકાર, ગીતકાર અને અભિનેતા અમર પાલનપુરીએ આપણી આ વિચારણામાં ફેરફાર લાવ્યા છે. તેઓ વ્યાપારી થઈને પૈસાની સાથે સાથે ગીતો-ગઝલોના અક્ષરો અને માત્રાઓ ગણતાં હોય છે.

જી, હા. અમર પાલનપુરી તરીકે ગુજરાતી ગઝલરસિયાઓના હ્રદયમાં સ્થાન પામનાર આ સર્જકનું મૂળ નામ પ્રવિણ મણીલાલ મહેતા છે. મૂળ સૂરતના પ્રવિણ મહેતાએ, જાણીતા ગઝલકાર શ્રી શૂન્ય પાલનપુરીની સંગતના કારણે ગુજરાતી સાહિત્યમાં ઝંપલાવ્યુ હતુ. જ્યારે તખ્ખલુસ રાખવાની વાત આવી, ત્યારે તેમણે પોતાની આ મિત્રતાનો પ્રાસ બેસાડવા અમર પાલનપુરી ઉપનામ રાખ્યું અને તે તખ્ખલુસ આજે ખૂબ જ જાણીતું બન્યું છે.

અમર પાલનપુરી ગીતકાર અને ગઝલકાર હોવાની સાથે સાથે ખૂબ જ અચ્છા અભિનેતા પણ છે. પણ શું તમે જાણો છો, તેઓ વ્યાવસાયિક રીતે એક સાવ અલગ જ ઓળખ ધરાવે છે? આ ગઝલકાર આમ તો સૂરતના ડાયમંડના વ્યાપારી છે. હવે વિચારો, સાહિત્ય પ્રત્યેની તેમની ચાહ કેવી હશે, કે તેમને હિરાની ચમકથી વધુ રસ શબ્દોના પાસાં પાડવામાં પડ્યો!

અમર પાલનપુરી પરંપરાગત ઢબે જ ગઝલો અને ગીતોની રચના કરે છે. ગુજરાતી પદ્ય સાહિત્યમાં તેઓ તરન્નુમના બાદશાહ તરીકે ઓળખાય છે.

અમર પાલનપુરીની કેટલીક ઉત્કૃષ્ટ રચનાઓને જાણીતા સ્વરકારોએ સ્વર આપ્યો છે. તેમની એક ગઝલની કેટલીક પંક્તિઓ, માત્ર તમારા માટે! તેમની આ ખૂબ જાણીતી રચના જાણીતા ગાયક શ્રી રાસબિહારી દેસાઈના સ્વરમાં તમે જલસો મ્યુઝિક એપમાં સાંભળી શકો છો!

જીવનમાં તો મળી નહોતી, કદી ફૂરસદ ઘડીભરની,

મરણ આવ્યું, કરો આરામ, કે લાંબી રજા આવી…

અને બીજી એક રચનામાં તેઓ લખે છે કે,

પવન ફરકે તો એ રીતે ફરકજે પાન ના ખખડે,

કોઈને સ્વપ્નમાં માંગી અમર હમણાં જ સૂતો છે…

usha-mangeskar-image
Read More
Artists, Classics, Garba, Singers

સુપરહિટ – ઉષા મંગેશકર : (Usha Mangeshkar)

ઉષા મંગેશકર એ ભારતીય ગાયક છે, તેમણે એક ગાયક તરીકે હિન્દી, બંગાળી, મરાઠી, કન્નડ, નેપાળી, ભોજપુરી, આસામી અને ગુજરાતી ભાષાઓમાં ગીતો રેકોર્ડ કર્યાં છે. તેણીની પંડિત દીનાનાથ મંગેશકરના સુપુત્રી છે અને લતા મંગેશકર ને આશા ભોંસલેની નાના બહેન છે. તેઓ પણ નાનપણથી સંગીતના માહોલમાં રહેતા આવ્યા છે માટે તેમને પણ સંગીત માટે એટલી જ રૂચિ રહી છે, બાકી શરૂઆતમાં તો તેમને પેઇન્ટિંગમાં ખૂબ રસ હતો. તેઓ તેમના ગીત મુંગલાથી વધારે પોપ્યુલર બન્યા હતા. ઉષાજીના અવાજમાં કેટલાંય એવા ગુજરાતી ગીતો પણ જાણીતા થયા છે જેમાં, આભમાં ઝીણી ઝબૂકે વીજળી, આજ દીકરી જાય સાસરે, આજ માતાજી આવ્યા મારે આંગણે, અલક મલક ઝાંઝર મલક, ચાંદો ઉગ્યો ચોકમાં, ઢોલીડા રે, એક વણઝારી ઝૂલણ, જમનાજીના આરે અને એવા તો અનેકો નેક ગુજરાતી ગીતો ઉષા મંગેશકરના નામે બોલે છે.

Read More
Artists, Classics, Composers, Light Vocal, Singers

સુગમ સ્વરકાર – ઉદય મઝુમદાર : (Uday Mazumdar)

ઉદય મઝુમદાર એ સ્વરકાર અને ગાયક છે. તેઓ નીનુ મઝુમદાર અને કૌમુદી મુનશીના સુપુત્ર છે, એતો એક સામાન્ય ઓળખાણ એટલા માટે કારણકે ઉદય ભાઈએ પહેલેથી જ પોતાના ઘરમાં એક સંગીતમય વાતાવરણ જ જોયું છે. ઉદયભાઈ ઘણી હિન્દી ધારાવાહિક, ગુજરાતી હિન્દી નાટકો, ફિલ્મ્સ માટે પોતાનું સંગીત આપી ચુક્યા છે. ગુજરાતી સુગમ સંગીતમાં તેમનું ખાસ્સું મોટું યોગદાન રહ્યું છે કારણકે તેમણે પોતાના નવા સ્વરાંકનો તો આપ્યા જ છે પણ તેઓ તેમના પિતા નીનુ મઝુમદારના સ્વરાંકનો પણ અનેક સ્ટેજ શૉઝમાં ગાતા આવ્યા છે. ઉદયભાઈના જાણીતા ગીતો અને સ્વરાંકનોમાં આ મન પાંચમના મેળામાં, કોઈ આઘે આઘેથી વેણુ વાય છે, આ રંગભીના ભમરાને, અલ્લક મલ્લક, લેવા ગયો જો પ્રેમ, મારા સાયબાની પાઘડીયે, રક્ષા કરો જગદંબા ભવાની જેવા ગીતોનો સમાવેશ થાય છે. ઉદયભાઈ જલસોના ખૂબ પોપ્યુલર કાર્યક્રમ જલસો લાઈવ જેમિંગમાં આવી ચુક્યા છે, તે એપિસોડના ગીતો જલસો એપમાં સમાવેલ છે.

SUMAN-KALYAANPUR
Read More
Artists, Classics, Singers

લોકપ્રિય ગાયિકા – સુમન કલ્યાણપુર : (Suman Kalyanpur)

સુમન કલ્યાણપુરનો જન્મ ૨૮ જાન્યુઆરી, ૧૯૩૭ના રોજ ઢાકા ખાતે થયો હતો. તેણી એક પ્રતિષ્ઠિત ભારતીય ગાયિકા છે. વર્ષ ૧૯૪૩માં તેમનું કુટુંબ મુંબઇ ખાતે રહેવા આવ્યું, જ્યાં તેમને સંગીતની તાલીમ પ્રાપ્ત થઈ. સુમન કલ્યાણપુર હંમેશા ચિત્રકલા અને સંગીતમાં રસ લેતા હતાં. તેણીએ શાસ્ત્રીય ગાયકનું શિક્ષણ પુણેના પ્રભાત ફિલ્મના સંગીત દિગ્દર્શક અને કુટુંબના અંગત મિત્ર એવા ‘પંડિત કેશવ રાવ ભોલે’ પાસે શીખવા શરૂ કર્યું હતું. શરૂઆતમાં તેણી માત્ર શોખ માટે ગાતા હતા. પરંતુ ધીમે ધીમે સંગીતમાં તેણીને રસ પડવા લાગ્યો અને તેણીએ વ્યવસાયિક ધોરણે ‘ઉસ્તાદ ખાન અબ્દુલ રહેમાન ખાન’ અને ‘ગુરુજી માસ્ટર નવરંગ’ પાસે શીખવાનું શરૂ કર્યું હતું. ત્યારબાદ તો ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોના કાર્યક્રમોથી માંડીને ફિલ્મ્સમાં પ્લેબેક સિંગર તરીકે, સ્ટેજ શૉઝ માટે કે બીજા અનેક કાર્યક્રમોમાં તેમણે પોતાની પ્રતિભા દેખાડી જ છે. તેમણે ૭૪૦ ફિલ્મી અને ગેર-ફિલ્મી ગીતો ગાયાં છે. તેમણે ૧૯૬૦ના દાયકામાં મહંમદ રફી સાથે ૧૪૦ યુગલ ગીતો ગાયાં છે. તેમણે હિન્દી ઉપરાંત મરાઠી, આસામી, કન્નડ, ભોજપુરી, રાજસ્થાની, બંગાળી, અંગ્રેજી પંજાબી અને ગુજરાતી જેવી ઘણી ભાષાઓનાં ચલચિત્રો માટે ગીતો ગાયાં છે. તેમના અવાજમાં ખૂબ પોપ્યુલર બનેલા ગુજરાતી ગીતો એટલે.. ઝૂલણ મોરલી વાગી, વા વાયા ને વાદળ, તારી સાંવરી સુરત પર, સોળે શણગાર સજી, રાતી રાતી પારેવાની આંખડી, પાણી ગયા’તા રે, નાગર નંદજીના લાલ અને બીજા તો ઘણા બધા. જે લગભગ બધા જ જલસો એપ્લિકેશન પર ઉપલબ્ધ છે.

Artists, Composers, Devotional

શ્યામલ-સૌમિલ સ્વરકાર બેલડીમાંના એક – સૌમિલ મુન્શી : (Saumil Munshi)

સૌમિલ મુન્શીનો જન્મ 5 સપ્ટેમ્બર 1960માં થયો હતો, તેમની આ લગભગ 60 વર્ષની કારકિર્દીમાં 40એક વર્ષોથી તો તેઓ ગુજરાતી સંગીત માટે અને ગુજરાતી સંગીત સાથે ખૂબ જ સક્રિય છે. સૌમિલ મુન્શી અને શ્યામલ મુન્શી બંને ભાઈઓએ ભેગા મળીને એટલા બધા ગુજરાતી ગીતો, કવિતાઓ, ગઝલ, અછાંદશને સ્વરબદ્ધ કર્યા છે અને હજુ કરતા જ રહે છે. તેઓ વર્ષોથી સુગમ સંગીતના કાર્યક્રમો કરે છે જેમાં તેઓએ લગભગ બધા જ જાણ્યા અજાણ્યા સિંગર્સ પાસે ગવડાવ્યું છે. સૌમિલ ભાઈને મૂળે જ પહેલેથી ગુજરાતી સાહિત્યમાં રૂચિ હોવાને લીધે તેઓ કેટલાય કવિઓની કવિતાઓ સાંભળતા અને વાંચતા આવ્યા છે, ઘણી કવિતાઓ તો તેમને યાદ રહી ગઈ છે. એટલે તેમની સંગીત માટેની સમજ કેટલી હશે એનો અંદાજો લગાવી જ શકાય છે. સૌમિલ ભાઈના પત્ની પણ ખૂબ સારા સિંગર છે, આરતી મુન્શી. અને એટલે જ તેમના કાર્યક્રમોમાં શ્યામલ-સૌમિલ ના કોઈ પણ પ્રોગ્રામમાં આરતીબેન જ લીડ સિંગર તરીકે હોય.

Read More
Artists, Classics, Devotional, Folk, Garba, Singers

લોક સંગીતનું પોપ્યુલર નામ – પ્રફુલ્લ દવે : (Prafull Dave)

પ્રફુલ દવે એ ગુજરાતી લોક સંગીતનું ખાસ્સું જાણીતું નામ છે. પહેલાની જે ગામઠી બૅકડ્રોપ પર ગુજરાતી ફિલ્મ્સ તૈયાર થતી હતી તેમાં ઘણા બધા સિંગર્સ અને કોમ્પોઝર્સ સાથે ખૂબ ગુજરાતી ગીતો ગાયા છે, જેમાંના ઘણા બધા તો આજે લોક સંગીતમાં જ ગણાય છે. તેમના પોપ્યુલર ગીતોમાં આંઠ કુવા ને નવ પાવલા, આપણા મલકના માયાળુ માનવી, અદલ સોનારણ બાદલ સોનારણ, અમે મહિયારા રે, ચાંદો ઉગ્યો ચોકમાં, ઢોલી ઢોલ રે વગાડ જેવા અને આવા તો બીજા અનેક ગીતોથી પ્રફુલ ભાઈ જ યાદ આવે. પ્રફુલભાઈની ગાયનની કારકિર્દી લગભગ 4 એક દાયકાથી પણ વધુ હશે. અને આ ગાળામાં તેમણે લગભગ બધા જ જાણીતા અજાણ્યા લોકો સાથે સંગત કરીને ગીતો ગાયાં છે જેમાં અવિનાશ વ્યાસ, મીના પટેલ, દમયંતી બરડાઈ, ઉષા મંગેશકર, અનુરાધા પોડવાલ, ગૌરાંગ વ્યાસ, આરતી મુખર્જી, અલ્કા યાજ્ઞિક, માધવી પંડ્યા, આશા ભોંસલે, હર્ષદા રાવલ, દિવાળીબેન ભીલ જેવા અનેક લોકો સાથે તેમણે ગીતો ગાયાં છે.

 

download schp1001.bin

Actors, Artists, Classics

પીઢ અભિનેત્રી – પદ્મારાણી : (Padmarani)

પદ્મારાણી એ સ્ટેજ અને નાના તેમજ મોટા પરદા પરના ખૂબ અનુભવી અને પીઢ અભિનેત્રી ગણાતાં. તેઓનો જન્મ પુણેમાં એક મધ્યમ વર્ગના મરાઠી પરિવારમાં થયો હતો અને ઉછેર વડોદરામાં થયો હતો. તેમના પરિવારની નાણાકીય સમસ્યાઓના કારણે, તેઓની બહેન સરિતા જોશી સાથે ઘણી નાની ઉંમરે અભિનય કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેઓએ ગુજરાતી નાટકો અને ગુજરાતી ફિલ્મોમાં, મોટી સંખ્યામાં પીઢ અભિનેત્રીની ભૂમિકા માટે જાણીતા હતા. કેટલીક બોલિવુડની ફિલ્મોમાં પણ તેઓએ પીઢ અભિનેત્રીનું પાત્ર ભજવેલ છે. તેઓ સ્ટેજ તરફ વધુ પ્રખર હતા અને ઘણા ગુજરાતી નાટકોમાં કામ કર્યું હતું. હકીકતમાં તો પદ્મારાણીએ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો તે પહેલાં, નાટકોમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું, અને થિયેટર હંમેશા તેમને પ્રિય રહ્યું છે. તેમણે કુલ ૬,૦૦૦ જેટલાં  નાટકના શો કર્યા છે. તેઓના ખુબ પ્રચલિત નાટકોમાંના નાટકો એટલે – બા રીટાયર્ડ થાય છે, બાએ મારી બાઉન્ડ્રી, કેવડાના ડંખ, સપ્તપદી, ચંદરવો, 5 સ્ટાર આન્ટી, વચન.

download schp1001.bin

Artists, Classics, Composers

સુરીલા સ્વરકાર – દક્ષેશ ધ્રુવ : (Dakshesh Dhruv)

દક્ષેશ ધ્રુવ વ્યવસાયે મૂળે વકીલ અને મુંબઈના વતની. અને વકીલાતની સાથે સાથે તેઓ ખૂબ સારા સ્વરકાર પણ હતા. એમણે સ્વરબધ્ધ કરેલા કેટલાક પ્રચલિત ગુજરાતી ગીતો છે જેની સફળતા અને લોકપ્રિયતાનો વ્યાપ લોકગીતોની લગોલગ પહોંચી ગયો છે એમ કહી જ શકાય. ‘થંભલીનો ટેકો ને ઓસરીની કોર’, ‘ગોકુળમાં કોકવાર આવો તો કાન’, ‘કાનુડાને બાંધ્યો છે હીરના દોરે’ વગેરે સ્વરાંકનો તેમના ખૂબ જ જાણીતા સ્વરાંકનોમાંના છે. કવિના શબ્દો પૂરેપૂરા આત્મસાત કરી એના ભાવને અનુરૂપ સ્વરાંકન કરવું એ એમની સૌથી વિશિષ્ટ શૈલી હતી. એમનું સ્વરાંકન સાંભળ્યા પછી કદાચ કવિને પણ પોતાનું કાવ્ય વધુ ગમી જાય એવું પણ બનતું.