Uncategorized

દાસી જીવણ – ગુજરાતી ભક્તિ સાહિત્યનું અનેરું નામ

ગુજરાતનું ભક્તિસાહિત્ય ખૂબ જ સમૃદ્ધ અને ખૂબ જ ઊંડાણવાળું છે. જેમાં દાસી જીવણનું નામ ખૂબ જ માનપૂર્વક લેવાય છે. ભક્ત જીવણદાસ, દાસ જીવણ કે દાસી જીવણ એ સૌરાષ્ટ્રના ગોંડલ રજવાડાનાં એક ભજનીક અને સંત હતા.

દાસી જીવણનો જન્મ ગુજરાતનાં રાજકોટ જિલ્લાનાં ગોંડલ તાલુકાનાં ઘોઘાવદર ગામમાં, સંવત ૧૮૦૬માં દિવાળીના દિવસે ચમાર જ્ઞાતિનાં એક ગરીબ કુંટુંબમાં થયો હતો. તેમનું મૂળ નામ જીવણદાસ હતું. તેમનાં પિતાનું નામ જગા દાફડા અને માતાનું નામ સામબાઈ હતું. દાસી જીવણનાં પિતાનો વ્યવસાય તે સમયનાં ગોંડલ સ્ટેટનાં મરેલા પશુઓનાં ચામડાં ઉતારી તેને કેળવવાનો ઈજારો રાખવાનો હતો. ગોંડલ સ્ટેટનાં ચમારોમાં દાસી જીવણનાં પિતાનું બહુ મોટું નામ ગણાતુ હતું. વ્યવસાય પ્રમાણે તેઓ ચમાર જ્ઞાતિમાં જન્મ્યા એ પુરવાર થાય છે.

કૃષ્ણ ભકત જીવણદાસ પુરુષ હોવા છતાં પોતાને રાધાનો અવતાર ગણાવતાં હોવાથી દાસી જીવણ તરીકે જાણીતા બન્યા હતા. દાસી જીવણ એ રવિભાણ સંપ્રદાયનાં ઓજસ્વી સંતકવિઓના વેલાનું અમરફળ છે. રવિસાહેબ અને દાસી જીવણના પદોએ આટલાં વર્ષે પણ જનમાનસનાં હૈયામાં પોતાનું સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે. આમ તેમના ભજનને આત્મજ્ઞાનની અનુભવરૂપી વાણીનો જ એક પરિપાક ગણવામાં આવે છે. તેમણે દાસીભાવે અનેક પદો અને ભજનો રચ્યાં, જે આજેય લોકજીભે પ્રચલિત છે. વસ્ત્ર પરિધાનમાં પણ તેઓ ભારે વરણાગી ગણાતા. પોતાની જાતને ચૌદ ભુવનના સ્વામીનાં પટરાણી ગણી જાત ભાતના શણગારોથી સજાવતા. દાસી જીવણને સૌરાષ્ટ્રની મીરાં બાઈ પણ કહેવાય છે.

તેઓ લખે છે કે,

આ બંગલાનો બાંધનાર કેવો મારા ભાઈ;

ભાડૂતી બંગલો કોણે રે બનાવ્યો ?

લોઢું નથી કાંઈ લાકડું નથી એમાં;

નથી ખીલા નથી ખીલીઓ મારા ભાઈ.

 

Related Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *